Posetioci Zavoda za kulturu vojvođanskih Slovaka imali su u petak, 25. septembra, nesvakidašnju priliku da se sretnu i porazgovaraju sa istaknutim predstavnicima savremene slovačke književnosti – književnikom Jozefom Banašem i književnim naučnikom Julijusom Lomenčikom. Književno veče bilo je posvećeno dvema publikacijama koje se, svaka na svoj način, bave životom i delom književnice Božene Slančikove Timrave. Jozef Banaš predstavio je svoj najnoviji biografski roman „Tiha buntovnica Timrava„, dok je Julijus Lomenčik predstavio publikaciju „Timrava – domaćica iz Polihna“.
Događaju su prisustvovali i predsednik naselja Polihno Pavel Kiselj, kao i predsednik naselja Trenč Andrej Barcik. Goste iz Slovačke pozdravila je direktorka Zavoda za kulturu vojvođanskih Slovaka Ana Spevak. Program je vodila Ljudmila Beređi Stupavski, a odlomak iz Banaševog romana pročitala je Ana Asodi.
Jozef Banaš je jedan od najprodavanijih i najprevođenijih savremenih slovačkih pisaca. Dobitnik je brojnih slovačkih i međunarodnih književnih priznanja, a njegova dela objavljena su u Češkoj, Poljskoj, Nemačkoj, Rusiji, Ukrajini, Mađarskoj, Austriji, Švajcarskoj, Italiji, Portugalu, Bugarskoj, Indiji, Turskoj, Siriji, Egiptu, Španiji, SAD, Hrvatskoj, Srbiji, Azerbejdžanu, Francuskoj i Gruziji.
Posebno mesto u njegovom stvaralaštvu zauzimaju biografski romani. Nakon knjiga o Dubčeku, Štefaniku, Baći i Stodoli, u svom najnovijem romanu prvi put se bavi ženom – osobenjakinjom, buntovnicom, feministkinjom i priznatom književnicom Boženom Slančikovom Timravom. U kontekstu istorijskih zbivanja u Novohradu, autor prikazuje zanimljivu sudbinu žene koja je, uprkos složenom i često nepovoljnom nacionalnom i verskom okruženju slovačkog sela, uspela da stvori značajan književni opus.
Njen kritički stav prema konzervativizmu malograđanske sredine, kao i prema njenoj nespremnosti i nesposobnosti da menja ustaljene obrasce života, možda je najviše došao do izražaja u njenoj najpoznatijoj pripoveci „Ćapakovci„. Sam naziv ćapak ušao je u svakodnevni govor i postao opštepoznat simbol lenjosti, zaostalosti, konzervativizma i nespremnosti na bilo kakve promene.
Književni naučnik, pesnik, kulturolog i univerzitetski profesor Julijus Lomenčik priredio je i pripremio za štampu izbor Timravinih zapisa recepata i praktičnih saveta za domaćinstvo. Priređivač je izvorne zapise razvrstao u tematske celine: ishrana, narodna medicina, kozmetika i higijena, saveti za kuhinju i saveti za domaćinstvo.
Posebna vrednost ove publikacije jeste i to što čuva izvorni jezik zapisa. Timrava je, naime, svoje recepte beležila na lokalnom dijalektu, sa glasovnim, morfološkim i sintaksičkim osobenostima koje odstupaju od standardne jezičke norme. To publikaciji daje ne samo kulturološki već i dijalektološki značaj. Osim toga, poznato je da je Timrava u svojim proznim delima često pisala o pripremanju hrane, pa ovi zapisi doprinose i boljem razumevanju njenog književnog stvaralaštva.
Tekst i foto: Ladislav Čanji