Tradicionalna aktivnost Zavoda za kulturu vojvođanskih Slovaka usmerena na prezervaciju i čuvanje od zaborava prošlosti vojvođanskih Slovaka u vidu fotografskih zapisa ima već dugu tradiciju, a bila je uspešna i ove godine. Tema foto-konkursa za 2025. godinu bila je „Javni život vojvođanskih Slovaka“. Veoma široka tema, ali i veoma korisna. Širina i raznovrsnost kolektivnih javnih izraza i aktivnosti slovačke zajednice u Srbiji mogla bi se podeliti na različite oblasti, o čemu svedoči i raznovrsnost fotografija poslatih na konkurs.
Evaluacija foto-konkursa održana je u četvrtak, 26. juna. U umetničkom delu programa učestvovao je muzički dvojac – Andrea Stanivuk i Boris Gabrinji. Nagrade su učesnicima uručivali direktorka ZKVS Ana Spevak i predsednik stručnog žirija Vladimir Valenćik.
Ukupno je ove godine na foto-konkurs pristiglo preko 950 fotografija iz sledećih sredina: Belo Blato, Stara Pazova, Bački Petrovac, Temerin, Novi Sad, Pivnice, Bačka Palanka, Hajdučica, Gložan i Kisač. Fotografije je poslalo 18 učesnika, od čega 17 pojedinaca i jedno udruženje – Dobrovoljno vatrogasno društvo iz Petrovca. Fotografije su nastajale u različitim periodima i mnoge od njih predstavljaju dragulje kolektivnog pamćenja vojvođanskih Slovaka. Žiri u sastavu Ana Spevak, Danica Vrbova, Ladislav Čanji i Vladimir Valenćik, imao je težak zadatak da izabere najznačajnije i i najatraktivnije fotografije, prema njihovom kvalitetu, i da ih uvrsti u izložbu. Mnoge od poslatih fotografija imaju vrednost dokumentovanja istorijskih dešavanja u pojedinačnim sredinama, kao što je, na primer, dodela zahvalnica i odlikovanja kisačkim legionarima 20. godina 20. veka, ili slika sa otvaranja nove zgrade osnovne škole u Hajdučici, 1968. godine, ili kapele na groblju u Belom Blatu, 2004. godine… S druge strane, tu su i jedinstvene fotografije legendarnog vozića „Lora“ u Hajdučici, zajednička fotografija kostimiranih stanovnika Belog Blata tokom snimanja istorijskog filma „Trojanski rat“, ili antologijska fotografija uličnog prodavanja sladoleda… Najstarije fotografije potiču iz Petrovca, od Dobrovoljnog vatrogasnog društva, gde se, pored zajedničkih fotografija vatrogasaca u vatrogasnim uniformama iz tog perioda, susrećemo i sa petrovačkim vatrogasnim duvačkim orkestrom, sa vatrogasnim podmlatkom iz 1910. godine, ili pak sa rušenjem majskog drveta. Retke i atraktivne fotografije iz javnog života Kisačana u periodu između Prvog i Drugog svetskog rata i ove godine je poslala Elena Giric iz Temerina. Karakteristično i ujedno retko za ovogodišnji foto-konkurs je i učešće pojedinaca, koji su nam približili prošlost manjih slovačkih sredina, kao što je Lalić – zahvaljujući Jaroslavi Belanji iz Pivnica, Belo Blato – zahvaljujući Adamu Jonašu, ili Hajdučica – zahvaljujući Vladimiru Huđecu… Brojne retke fotografije su na foto-konkurs poslali i Zuzana Dudok iz Gložana, Marija Andrašik iz Petrovca, Zuzana Đurovka iz Kisača, Janko Mernjik i Vladimir Brnja iz Pivnica, Ana Vrška iz Stare Pazove, Želmira Hil, Štefan Čanji i Vladislav Đurovka iz Novog Sada, kojima se iskreno zahvaljujemo i cenimo njihov trud i doprinos u očuvanju našeg kolektivnog vizuelnog identiteta iz bliže ili dalje prošlosti.
Iako sve učesnike smatramo pobednicima, pravila foto-konkursa su zahtevala da izaberemo one koji su dali najveći doprinos. Ove godine smo odlučili da odamo priznanje zalaganju troma učesnicima foto-konkursa „Javni život vojvođanskih Slovaka, i to:
Martinu Prebuđili iz Stare Pazove, koji nas je poslatim fotografijama podsetio na odličan književni život vojvođanskih Slovaka u drugoj polovini 20. veka, kao i na otvaranje pozorišne sale u Staroj Pazovi pre pedeset godina.
Vladimiru Huđecu iz Hajdučice, koji nam je priblizio tradicionalnu sponu Hajdučičana sa svetom u prošlosti, pa sve do 70. godina prošlog veka – vozić „Lora“ sa konjskom zapregom, kao i druge fotografije iz prošlosti ovog sela.
Vjeri Đorđević iz Bačke Palanke, koja je među brojnim fotografijama iz javnog života u Pivnicama poslala ne tako čest snimak – takmičenje u oranju mladih pivničkih poljoprivrednika.
Hvala još jednom na učešću u foto-konkursu i čestitke pobednicima. Pobednici smo pak svi, sve dok čuvamo svoje korene i svoju prošlost, jer je to jedini način da obezbedimo svoju budućnost.
Tekst: Vladimir Valenćik, foto: Danica Vrbova