U sredu, 6. novembra, u Zavodu za kulturu vojvođanskih Slovaka održan je program svečane evaluacije 14. kola foto-konkursa, ovoga puta posvećenog sportskom životu vojvođanskih Slovaka.
Sport i sportska takmičenja su kulturološki fenomen 20. veka. Oživljavanje antičkih tradicija krajem 19. veka obnavljanjem olimpijskih igara možemo smatrati početkom nečega na šta ni slovačka zajednica u bivšoj Jugoslaviji, odnosno Srbiji, nije bila imuna. Već u periodu posle Prvog svetskog rata imali smo izuzetnog atletičara Janka Bulika, koji je 3. oktobra 1920. postao pobednik u skoku u dalj na prvom državnom prvenstvu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Treba istaći da je Bulik bio i izvrsan trkač, a samo povreda ga je sprečila da učestvuje na olimpijskim igrama u Parizu 1924. Nekako u tom periodu u našim sredinama počinju da se osnivaju sokolska društva, koja su širila sportski duh fizičkog vaspitanja i stavljala naglasak, pre svega, na gimnastiku i gimnastičke vežbe. Početkom dvadesetih godina 20. veka u našim pojedinim selima su brojni mladići bili opčinjeni danas nezamenljivim sportom – fudbalom. U tom pogledu je najambiciozniji bio Slovački sportski klub u Bačkom Petrovcu, osnovan 1923, dakle pre više od sto godina, koji je, osim takmičarskog duha, isticao i slovačku nacionalnu pripadnost svojih fudbalera. Kako u međuratnom periodu, tako i u periodu nakon Drugog svetskog rata, kada je preimenovan u FK „Mladost“, uprava kluba se trudila da u svoje redove dovede najtalentovanije i najbolje fudbalere iz manjih slovačkih sredina iz cele Vojvodine. Setimo se, na primer, Lalićana, učitelja Andreja Privratskog i Jana Pavlisa, ili Janošičana Martina Listmajera. Upravo će 20. godina ovog veka biti prilika za obeležavanje stogodišnjica fudbalai u ostalim našim selima. Pored fudbala i retkog uspeha Janka Bulika u atletici, kasnije prvog predsednika Matice slovačke u Jugoslaviji, u slovačkim selima su se postepeno pojavili i ostali, manje popularni sportovi.
Fotografije nas uveravaju i dokazuju da se u našim selima igaro tenis, rukomet, odbojka, pa i hokej, doduše kratko, ali sa ogromnim uspehom, što je i dokumentovano ovim foto-konkursom. Međutim, manje je poznato da su u Petrovcu tridesetih godina prošlog veka, nakon otvaranja bazena na sokolskom poligonu u „Vrbari“, održana prva plivačka takmičenja i prve vaterpolo utakmice.
Sport je, dakle, u dvadesetom veku postao i deo nacionalnog života vojvođanskih Slovaka. Tokom duže od vekovnog postojanja ovog fenomena u okviru moderne kulture, vojvođanski Slovaci su stvorili i sopstvenu istoriju sporta. Upravo to je bio pokretač da Zavod za kulturu vojvođanskih Slovaka u okviru svoje tradicionalne manifestacije – foto-konkursa, mapira i ovu oblast nacionalnog života Slovaka u Srbiji. Konkurs je i ove godine bio uspešan. Na adresu Zavoda pristigle su brojne fotografije učesnika ili saradnika iz brojnih sredina (više od 800 fotografija) i tako smo još jednom imali priliku da kvalitetno dopunimo bazu podataka naše ustanove. Na konkursu su ove godine učestvovali: Adam Jonaš iz Belog Blata, Ana Galamboš iz Gložana, Ana Spevak iz Bačkog Petrovca, Ana Vrška iz Stare Pazove, Dragan Brkljač iz Novog Sada, Elena Giric iz Temerina, Jan Labat iz Petrovca, Juraj Pucovski iz Lalića, Mihal Hatalja St. iz Gložana, Miroslav Gašpar iz Luga (Novog Sada), Ružena Bartoš iz Petrovca, Ina Grbić iz Maglića, Rastislav Zornjan iz Novog Sada, Vjera Đorđević iz Bačke Palanke, Vjera Zornjan iz Lalića, Vladimir Brnja iz Pivnica, Vladimir Fekete iz Bačke Palanke, Vladimir Huđec iz Hajdučice, Zuzana Dudok iz Gložana, Biblioteka „Šćefan Homola“ i Stonoteniski klub „Mladost“ iz Bačkog Petrovca. Posebno su ogroman trud uložili, poslavši veliki broj vrednih fotografija, Ondrej Zahorec iz Gložana i Jan Špringelj iz Kovačice. Fotografije je na ovogodišnji konkurs poslao 21 pojedinac i 2 institucije.
Kada je reč o fotografijama, bilo je šta da se bira, iako je zapravo žanrovski potpuno sportskih fotografija bilo malo. Preovlađivale su klasično fotografisane sportske ekipe, ali smo za izložbu odabrali i nekoliko portreta ili fotografija cele figure sportista, koje na odgovarajući način predstavljaju izgled sportske uniforme u prošlosti u pojedinim periodima. S druge strane, na konkurs je stiglo i dosta starih retkih fotografija, iako brojne fotografije koje su nastale pre pedeset, šezdeset ili sedamdeset godina takođe imaju svoju istorijsku dimenziju.
Žiri, koji su činili Ana Spevak, Ladislav Čanji i Vladimir Valenćik, odlučio je da nagradi tri učesnika konkursa, koji su poslali najveći broj istorijski vrednih fotografija, i to: Jana Špringelja iz Kovačice, Ondreja Zahoreca iz Gložana i Elenu Giric iz Temerina, koja je na konkurs poslala veoma kvalitetne i vredne fotografije stare više od 90 godina, fotografisane među kisačkim „Sokolima“. Ondrej Zahorec nam je, između ostalih, poslao i fotografiju ekipe FK „Meteor“ iz Gložana iz 1931. godine, zatim fotografiju porodice Rojka iz Gložana sa teniskim reketom iz 1928. godine i ostale istorijski zanimljive i retke fotografije. Među jednako dragocene fotografije možemo uvrstiti i fotografiju Janka Bulika kao sportiste iz 1920. godine, fotografiju kovačičkih „Sokola“, kovačičkih tenisera pre Drugog svetskog rata, tim SSK „Petrovac“ iz 1928, ili fotografiju ženskog rukometnog kluba iz Petrovca, koje nam je poslao Jan Špringelj iz Kovačice.
Na programu evaluacije foto-konkursa, koji je moderirala Danica Vrbova, kao muzička gošća nastupila je pevačica Tatiana Jaško uz klavirsku pratnju Đorđa Petriška. Želimo da izrazimo veliku zahvalnost svim učesnicima ovogodišnjeg foto-konkursa „Sportski život vojvođanskih Slovaka“ na trudu da sačuvaju kolektivno pamćenje u oblasti sportskog života slovačke zajednice na ovim prostorima.
Tekst: Vladimir Valenćik, fotografije: Nataša Simonović