Jan Stupavski

vajar
Jan Stupavski
Jan Stupavski
( 26. avgust 1947 )

Prvi akademski vajar iz redova vojvođanskih Slovaka Jan Stupavski rođen je 26.avgusta 1947. godine u Staroj Pazovi. Svoj talenat za trodimenzionalnim likovnim izrazom je prvi put javnosti predstavio već 1969. godine, kada je sa svojim sugrađaninom pripremio svojevrsni zimski hepening – šest skulptura. Nakon toga usledile su samostalne vajarske prezentacije od čvršćih materijala. U periodu od 1973 – 1977 studirao je na Akademiji likovnih umetnosti u Pragu. Studije je završio na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu 1979. godine.

Za vajarske radove Jana Stupavskog karakteristična je materijalna postojanost i čvrstina, kao i jednostavan, elegantan i čist oblik. Njegovo vajarsko stvaralaštvo je bez upadnjivog modeliranja, dostiže disciplinovane i nežne oblike. Osim jednostavne forme i glatke čiste površine, lepoti njegovih radova doprinose usklađeno, pravilno, uglasto razčlanjivanje ritmički izvajanih detalja.

Forma, bronz, 1985
Fotografiu sochy poskytol Vladimír Valentík

Vajarski senzibilitet Jana Stupavskog je u suštini monumentalan. Tome svedoči i nekoliko spomenika i skulptura postavljenih na javnim mestima u Staroj Pazovi i okolini (Spomenik na mestu osnivanja Podunajskog partizanskog odreda  1981. godine, Spomenik žrtvama fašizma u Krnješevcima1982. godine, prva faza spomeničkog kompleksa posvećenog revoluciji u Novoj Pazovi 1982. godine,  šest skulptura na zelenim površinama Stare Pazove u okviru akcije Poboljšati zajednički prostor 1971. godine, Kompozicija radnika ispred fabrike Lifam u Staroj Pazovi 1973. godine i Štamparska mašina ispred Štamparije "Jedinstvo" u Staroj Pazovi 1978. godine). Radovi Jana Stupavskog nalaze se trajno i u zemlji njegovih predaka  - u Slovačkoj.


U Prešovu je 1992. godine izradio monumentalnu skulpturalnu kompoziciju Pučanie, koja je postavljena u Bašti umetnosti. Stupavski je 2006. bio učesnik vajarskog simpozijuma u Terčovoj, gde je izradio skulpturalnu kompoziciju Ćirila i Metodija u javorovom drvu, visoku 3,5 metra. Svoju izložbenu aktivnost intenzivirao je 2006. i 2007. godine kada je svoje stvaralaštvo prezentovao u Trenčinu, Žilini i Banskoj Bistrici. U Galeriji Zuske Medveđove u Bačkom Petrovcu je samostalno izlagao 2007. godine u okviru Slovačkih narodnih svečanosti a povodom obeležavanja 60. rođendana.

Forma, bronz
Fotografiu sochy poskytol Vladimír Valentík

Umetnik u sebi traži svoju ličnu umetničku istinu – rukopis kao najmoralniji čin čistog srca. Tvorac svega mora da se odrekne u životu, ali nikad onoga što je veće od njega samog – života i snage da stvara nešto novo. Jer novi dan i vreme nezaustavljivo prolaze, ali duh i snaga autora ostaje večno da vlada u skulpturi. Čuva tajnu, koju ostavljaju iza sebe u vanvremenskoj ulozi i sintezi univerzalnog, emocionalnog i subtilnog. Kao topla reč, koju razumemo i koju osećamo, zvuk i ritam prirode i života u najskrivenijim dubinama duše.

Jan Stupavski radi u Staroj Pazovi kao likovni pedagog. Član je Uduženja likovnih umetnika Vojvodine, Srbije, član Udruženja likovnih umetnika Češke, Morave i Sliezke, Udruženja likovnih umetnika Slovačke i Likovnog društva KOPA Prešov.

Vladimir Valenćik, prevod: Nataša Simonović